Op 3 en 4 april vormde Heerlen (Nederland) het decor voor de slotconferentie en workshop van het Smart Survey Implementation Project (SSI), gefinancierd door Eurostat en medegefinancierd door de Europese Unie (Subsidieovereenkomstnummer: 101119594). Het doel van SSI was om lessen te trekken over de integratie van slimme technologieën in de officiële statistiek — niet alleen vanuit privacy- en beveiligingsperspectief, maar ook met klemtoon op gebruikersgericht design.
De internationale samenwerking en kennisuitwisseling bracht 45 deelnemers samen uit verschillende landen, nationale statistische instituten (NSI’s) en universiteiten. Slimme studies maken duidelijk deel uit van de toekomst, en de belangrijkste inzichten van SSI boden waardevolle lessen voor toekomstige onderzoeken.
Het Project
SSI was een samenwerking tussen zeven nationale statistische instituten (België, Duitsland, Nederland, Frankrijk, Slovenië en Noorwegen), drie universiteiten (Universiteit Utrecht, Universiteit Mannheim en de Vrije Universiteit Brussel) en één spin-offbedrijf, hbits (België). Het project startte in mei 2023 en eindigde 24 maanden later in april 2025. De resultaten zijn beschikbaar via deze link.
Slimme Enquêtes
Slimme bevragingen (Smart Surveys) zorgen voor een revolutie in datacollectie. Via mobiele apparaten zoals smartphones en slimme meters kunnen vragenlijsten en andere traditionele onderzoeksinstrumenten eenvoudig worden gecombineerd met passieve datacollectie. Zo kunnen bijvoorbeeld reistijden gemeten worden met geolocatie, maar ook taken worden verlicht met kassabon-scans (in plaats van handmatige invoer in huishoudboekjes).
hbits heeft zich al jarenlang sterk gericht op de integratie van deze innovaties binnen het MOTUS-datacollectieplatform. Tijdens het SSI-project leidde hbits het werkpakket rond datainfrastructuur en de ontwikkeling en integratie van microservices voor kassabon-scanning en geotracking.
Na voortdurende verfijning worden beide microservices nu geïntegreerd in verschillende nieuwe studies:
-
Geotracking maakt deel uit van het Time Use-onderzoek binnen het WinWin4Worklife-project. Dit is een Horizon Europe-project (Subsidieovereenkomstnummer: 101132580) dat in vijf landen plaatsvindt (Luxemburg, Duitsland, Finland, Portugal en Slowakije), en dat zich richt op de impact van thuis- en afstandswerk.
-
Kassabon-scanning zal centraal staan in de doorlopende huishoudbudgetonderzoeken (LWR), uitgevoerd door Destatis, het Duitse nationale statistiekbureau.
De ontwikkeling van deze microservices vergde gezamenlijke inspanningen. De SSI-conferentie bood de gelegenheid om kritisch te reflecteren op de vooruitgang in het vakgebied en conclusies te trekken die kunnen bijdragen aan het volledige potentieel van Smart Surveys. Hieronder volgen enkele van de belangrijkste inzichten van hbits voor het succes van toekomstige Smart Surveys.
(links) De geotijdlijn toont respondenten een overzicht van stilstaande en verplaatsingsactiviteiten. Die kunnen vervolgens worden gebruikt om een dagboekinvoer te maken. (rechts) Het ticketoverzicht toont producten en prijzen van een supermarktbon die gescand en gedigitaliseerd werd zodat de respondent deze kan verifiëren. Beide toepassingen maakten gebruik van een slim apparaat en een verwerkende microservice, en waren geïntegreerd met het MOTUS-datacollectieplatform voor backoffice- en frontofficeprocessen.
1. Meer betekent niet per se beter
Het is verleidelijk te veronderstellen dat wanneer technologie het pad effent, de weg makkelijker te bewandelen valt. Smart Surveys hebben onderzoeken toegankelijker gemaakt. Ze zijn flexibeler om in te vullen (op het eigen moment en de eigen plaats van de respondent), en bepaalde taken worden versneld. Toch zijn ze niet per se eenvoudiger geworden voor de respondent.
Tijdsbestedings- of budgetdagboeken vergen nog steeds aanzienlijke inspanning, en tentatieve (voorlopige) data — zoals geolocatie of gescande kassabonnen — moet nog steeds door de respondent worden gecontroleerd. De illusie dat “slim” automatisch ook “moeiteloos” betekent, kan leiden tot té complexe vragenlijsten en motivatieverlies, wat zowel responspercentages als datakwaliteit in gevaar brengt.
In plaats van te streven naar méér data, zouden Smart Surveys zich moeten richten op betere data — nauwkeuriger, relevanter en vollediger — terwijl de belasting voor de respondent tot een minimum wordt beperkt.
2. Smart Surveys vervangen (menselijke) communicatie niet
Met slimme technologie kunnen respondenten worden bereikt via e-mail, websites, notificaties, enzovoort. Hoewel dit een tijdsbesparende vooruitgang is ten opzichte van telefonische of huis-aan-huisinterviews, mogen ze menselijk contact niet volledig vervangen. Niet iedereen is immers even vaardig met technologie, en persoonlijke benadering blijft cruciaal om de brede maatschappij te bereiken.
Maar ook voor technisch onderlegde respondenten blijft personalisatie belangrijk. Investeer daarom in persoonlijke communicatie: betrek respondenten actief en toon waardering door resultaten terug te koppelen. Een standaard ‘bedankt’-mail is snel geschreven, maar haalt het niet bij een persoonlijk bericht van een onderzoeker.
Een andere belangrijke vorm van communicatie is feedback. Smart Surveys kunnen data in real time verwerken en zo directe, individuele feedback aan deelnemers bieden. Dit biedt unieke mogelijkheden om de betrokkenheid van respondenten te vergroten door zinvolle inzichten terug te geven.
3. Technologie kan afschrikken — privacy is cruciaal
Naarmate technologie zich ontwikkelt, nemen ook zorgen over privacy en beveiliging toe. Met de stijgende bewustwording rond phishing, malware en datalekken zijn deelnemers terecht voorzichtig met het delen van locatiegegevens of het verlenen van toegang tot sensoren, camera’s of persoonlijke bestanden.
Onderzoekers moeten daarom volledig transparant zijn over welke gegevens worden verzameld, waarom dat gebeurt en hoe ze worden gebruikt. Daarnaast moeten ze deelnemers steeds duidelijke keuzes en controle over hun data bieden.
Even belangrijk is relevantie: elke datavraag moet een duidelijk, gerechtvaardigd doel hebben. Een woon-werkonderzoek kan bijvoorbeeld locatiegegevens rechtvaardigen, maar cameratoegang of Bluetooth wordt al een stuk moeilijk. Deze helderheid helpt vertrouwen op te bouwen — de basis van elk succesvol Smart Survey.
Conclusie: Ontwerp met de respondent in gedachten
MOTUS is een modulair datacollectieplatform. Bij hbits zoeken we voortdurend naar nieuwe en innovatieve manieren om impactvolle data te verzamelen. In de afgelopen jaren hebben we een aantal veelbelovende bouwstenen ontwikkeld voor onderzoeken die waardevolle inzichten opleveren. Maar het feit dat de tools beschikbaar zijn, betekent niet dat ze allemaal in één studie gebruikt moeten worden.
Het succes van een Smart Surveys berust uiteindelijk op vertrouwen, communicatie en doordachte designkeuzes. Wanneer deze elementen met zorg worden toegepast, draagt deze technologische innovatie bij aan werkelijk slim en betekenisvol onderzoek.
